donderdag 26 oktober 2023

De boze buitenwereld

Altijd als ik in Amsterdam ben, fiets ik wel een keer door de Jacob van Arteveldestraat om herinneringen op te halen. Dat is niet makkelijk. De straat van mijn jeugd is drastisch veranderd. Het gebouw waar onze woning was, is vervangen door nieuwbouw die hopelijk wat tijdsbestendiger is dan de die goedkope woonblokken uit de jaren 50. Toch zijn er ook dingen hetzelfde gebleven. De gracht waar mijn vader zo vaak zat te vissen. Het gebouw van onze vroegere lagere school, waar nu onder andere een gym en een moskee in zijn gehuisvest. De Kolenkit natuurlijk.

Het nieuwe woonblok van ons huis heeft wel dezelfde nummering en hoogte gehouden, waardoor ik toch altijd een blik omhoog kan werpen naar waar ooit ons balkon was, op de derde verdieping van huisnummer 7. Daar woonden we met het gezin met drie kinderen. Dat was het rijk van mijn moeder, die precies vandaag, op 27 oktober, 100 jaar zou zijn geworden.

Ze was geen avonturierster, mijn moeder. Het liefst bleef ze thuis en zelfs een vakantie naar de Veluwe was voor haar een hele opgave. Ze was slechts eenmaal in het buitenland geweest, bij mijn weten, en dat was tijdens een vakantie in de Achterhoek toen ze daadwerkelijk een stap over de grens zette. Oh ja, ze vertelde dat ze in haar jeugd ook wel met het schip van haar ouders in de haven Antwerpen was geweest.

Misschien was haar jeugd ook wel iets te turbulent. Ze groeide op op een schip, eerst een zeilschip en daarna een motorschip, met haar twee zusters en haar broer. Daardoor moest ze bij elke ligplaats weer naar een andere lagere school. De aankoop van een motorschip door mijn opa net voor de crisis van de jaren 30 bleek een verkeerde beslissing. Na het faillissement verhuisde het gezin naar een eenkamerwoning in Amsterdam; mijn opa moest stempelen voor een uitkering en mijn moeder werkte ergens in de huishouding. Een middelbare school heeft ze nooit bezocht.
De oorlogsjaren maakten het leven nog zwaarder, met haar verloofde in militaire dienst, daarna krijgsgevangen en vervolgens via de Arbeidseinsatz in Duitsland. 

En zo werd in de jaren 50 het huis in de Jacob van Arteveldestraat haar kleine paradijs, waar ze veilig was voor de boze buitenwereld, haar heerlijke Hollandse maaltijden kon bereiden en het huishouden kon bestieren. De materiële verworvenheden van de verzorgingsmaatschappij werden met graagte geaccepteerd, maar soms had mijn moeder wat meer moeite met de mentaliteitsveranderingen die in de jaren 60 en 70 plaatsvonden. De seksuele revolutie en de vrouwenemancipatie leken vraagtekens te zetten bij haar status als hardwerkende huisvrouw, waar ze zo trots op was. Dan schudde ze soms haar hoofd vol vroegtijdig grijze haren en zei: ‘Het lijkt wel of de hele wereld gek is geworden.’

Later werd ze daar makkelijker in en voegde ze zich naar de nieuwe tijd. Zo waardeerde ze de buitenlandse maaltijden die ik haar voorzette (al bleven gekookte aardappels haar favoriet) en kon ze uitstekend opschieten met de werknemers van buitenlandse origine die bij haar woning in Almere als thuishulp over de vloer kwamen. Mijn verhuizing naar Spanje heeft ze niet meegemaakt; ik weet niet wat ze daarvan had gevonden, maar ik kan bijna haar schuddende hoofd vol grijze haren voor me zien. De veel te vroege dood van mijn twee broers heeft ze ook niet meegemaakt, misschien gelukkig maar. 

Tja, met het ouder worden gaat een mens steeds meer op de ouders lijken, schijnt het. Ook ik schud nu soms mijn hoofd als ik zie hoe het in de wereld toegaat. Sommige huidige politici lijken al te veel op de schreeuwerige volksmenners die tijdens de jeugd van mijn moeder heel Europa in een spiraal van geweld en vernietiging deden belanden. En ook ik zucht soms in navolging van mijn moeder: ‘Het lijkt wel of de hele wereld gek is geworden.’

Mijn moeder en ik (en de ficus)


dinsdag 3 oktober 2023

Hoe ik vandaag mijn 65e verjaardag ga vieren

Woensdag 4 oktober. Het is het zover. Jarig! Zo lang had het een bijna magische klank: vijfenzestig jaar. Maar waar ik vroeger een duidelijke scheidslijn verwachtte tussen mijn werkzame leven en pensionering, blijkt er nu sprake van een vage overgangssituatie. Officieel is 67 de leeftijd dat ik geacht word te stoppen met werken, maar ik zie mezelf dat niet doen. Het tempo waarin ik mijn online lessen Nederlands geef kan ik volgens mij nog wel een flink aantal jaren volhouden. Ook vandaag moet ik gewoon aan de bak.

Nog iets wat veranderd is. Mijn verjaardag luidde vaak min of meer het begin van het winterseizoen in. Toen ik nog heel klein was, werd bij ons in oktober voor het eerst de kolenkachel aangestoken. Dat vond ik gezellig. Lekker staren naar de vlammetjes. Ik mocht op mijn verjaardag het avondeten kiezen en meestal werd dat een wintergerecht: zuurkool- of boerenkoolstamppot met worst.  Misschien maak ik vandaag ook wel een stamppotje klaar. Met zuurkool uit een potje. Dat wordt, door de Spaanse eetgewoontes, dan voor het middageten van rond een uur of drie. En in plaats van een Gelderse rookworst met plantaardige knakworstjes. Gelderse rookworst is hier in Ponferrada niet te krijgen. Sowieso zou ik geen vleeswaren moeten eten om mijn cholesterolwaarden niet te laten oplopen. En dan is er natuurlijk ook nog de klimaatverandering. Genoeg redenen om het eten van vlees flink te minderen.

Dit wordt de warmste verjaardag van mijn leven. Waarschijnlijk overdag zo’n dertig graden. Nee, beste Nederlanders, dat is hier in het noorden van Spanje niet gewoon. Dat zijn zomerse temperaturen. De politiek lijkt zich er hier niet druk om te maken. Het nieuwe stadsbestuur van Ponferrada profileert zich met het verkleinen en herasfalteren van het voetgangersgebied. Diverse organisaties gaan deze maand een protestmars houden tegen de komst van zonne- en windparken. Nou, die hebben mazzel, het zal in elk geval niet koud zijn tijdens de demonstratie. De landelijke media en politiek maken zich alleen maar zorgen over wel of niet amnestie voor de Catalaanse politici die het referendum organiseerden. Nationalisme heeft nog nooit een wezenlijk probleem opgelost.

Vanavond om zeven uur ga ik naar mijn stamkroeg Gijon om onder het genot van wat pilsjes de wedstrijd van Feijenoord tegen Atlético Madrid te zien. Ja, beste Amsterdamse voetbalvrienden, ik zie tegenwoordig liever Feijenoord dan Ajax spelen. En daarna naar huis waar mijn vrouw Ana een feestelijke avondmaaltijd voor me zal hebben bereid. Niet vegetarisch, maar waarschijnlijk wél met een hoog omega-3-gehalte. Lang zal ik leven!