Tien jaar Facebook en nog steeds niet geradicaliseerd

Toen ik nog bij mijn ouders thuis in de Jacob van Arteveldestraat in Amsterdam-West woonde, hadden we op een gegeven moment een schaakcomputer in huis. Mijn vader zette zich met de witte stukken voor het apparaat en opende met een zet die hij ons altijd ontraden had. Verbaasd keek ik hem aan. ‘Met zo’n onverwachte zet maak je de computer in de war,´ verklaarde hij. Ik kon daar niet over uit. ‘Computers raken niet in de war; mensen raken in de war,’ betoogde ik. Met een trotse glimlach won mijn vader vervolgens op overtuigende wijze de partij, wat ik weet aan het lage niveau van het programma dat slechts twee zetten diep dacht.

Maar nu ik ouder word, ga ik toch steeds meer op mijn vader lijken. Ook ik probeer de rekenkracht van een machine te verslaan met onverwachte zetten. Het gaat om de algoritmes van Facebook, waarvan ik vorige week het heuglijke bericht ontving dat ik al tien jaar bij de club was. Om dat te vieren hadden ze een ongelooflijk lelijk filmpje gemaakt met kinderlijke kleuren en een soort lego-figuurtjes die zich tussen enkele van de door mij in de loop van die tien jaar geplaatste foto’s voortbewogen. Nee, ik heb het filmpje niet gedeeld, maar wel nagedacht over het medium en mijn lidmaatschap heroverwogen. Want Facebook ligt onder vuur. Via de hogere wiskunde worden je voorkeuren geanalyseerd en aan de hand daarvan selecteert Facebook de berichten die je te zien krijgt, zodat je altijd bevestigd wordt in je opinies en vooroordelen. Radicalisering ligt op de loer.

Aanvankelijk deed ik daaraan mee. Mensen die mij al te onwelgevallige berichten deelden, ontvriendde ik terstond. Daarna heb ik een tijdje geprobeerd al te onjuiste berichten en nepnieuws te corrigeren. Een Spaanse Facebookvriend die het bericht deelde dat Moslims de viering van de Paasweek (la Semana Santa) op Nederlandse scholen onmogelijk maakten, legde ik uit dat in Nederland de Paasweek sowieso nauwelijks gevierd wordt en al helemaal niet op openbare scholen. Een andere vriend, die een vreemde scheldkanonnade deelde die geschreven zou zijn door Arturo Perez-Reverte, wees ik er fijntjes op dat het stukje niet bepaald in de stijl van deze bekende schrijver was. Dit laatste was overigens pas nadat ik voor de zekerheid even had geverifieerd of het inderdaad niet van hem afkomstig was; je kan maar nooit weten. Maar waarom doet niet iedereen dat? Gewoon even de bron checken voordat je iets plaatst!

Maar ik ben er ook mee opgehouden dit soort commentaren te plaatsen; je maakt er beslist geen Facebookvrienden mee en bovendien lezen de algoritmes mee. Tegenwoordig laat ik de meest vreemde berichten en slogans rustig tot me komen en lees ik ze zelfs, ter lering en vermaak. Het geeft een mooi inkijkje in de denkwereld van de extremistische medemens en de algoritmes raken van slag. Het succes van deze strategie werd me duidelijk toen YouTube een samenvatting van een wedstrijd van Ajax onderbrak voor een reclamefilmpje, waarin een Duitssprekende personal trainer me uitlegde hoe ik moest afvallen. Ze hebben er dus geen idee van wie ik ben! De mens verslaat de machine!

Ondertussen geloof ik nog steeds in zaken als democratie, consensus, overleg, stapje voor stapje de wereld verbeteren en rustig aan, dan breekt het lijntje niet. Ja beste mensen, tien jaar Facebook en nog steeds niet geradicaliseerd. Dat is toch wel een applausje waard! 👏👏👏

Verborgen gezichten

Ja, ook ik doe mee aan de tendens om in sociale media overal maar mijn gezicht te tonen. Ik zit (met foto) op Google+, mijn curriculum staat op Linkedin, ik heb een Twitter-account (hoewel nauwelijks actief), op Facebook deel ik foto’s, filmpjes en slechte grappen, en natuurlijk zijn mijn spannende avonturen als Nederlandse immigrant in El Bierzo in dit blog te lezen. Kortom, ik heb me hier in El Bierzo niet bepaald verstopt. Een deel van mijn persoonlijke leven is publiek.

Op de Spaanse tv zijn steeds vaker de persoonlijke details van jan en alleman te zien. Ook hier kennen ze een overdaad aan reality shows, sommige met dank aan de creatieve sector van de Nederlandse commerciële televisie. Big Brother (Gran Hermano) was hier een grote hit. Sinds een jaar hebben ze op de TVE 1 van de publieke omroep mijn favoriete soap serie, Amor en tiempos revueltos, vervangen door een onwelriekend programma geheten Entre Todos, zoiets als Met z’n Allen. In dit programma vragen mensen met grote economische, fysieke of psychische problemen financiële steun aan de kijkers, die op die manier aan heel Spanje hun belangeloze generositeit kunnen tonen. Ik voorspel voor dit programma een minstens even mooie toekomst als exportartikel als Big Brother.

Ook de nieuwsbulletins van de publieke en commerciële Spaanse zenders tonen vaak een opvallend gebrek aan respect voor privacy. Zonder enige terughoudendheid worden de namen van verdachten van misdaden bekendgemaakt en hun gezichten getoond. Niks geen Mohammed B. of Volkert van der G. Een triest dieptepunt was dat een man die verdacht werd van het vermoorden van zijn twee kinderen, met de politie en een rechter ter plekke een reconstructie moest maken van de laatste middag die hij naar eigen zeggen met zijn twee kinderen had doorgebracht in een speeltuin. Het werd allemaal gretig in beeld gebracht, zonder enig gevoel voor de treurigheid van de gehele situatie.

Aan de andere kant zijn er gezichten die nooit vertoond worden op de Spaanse televisie. Allereerst zijn dat de gezichten van de politieagenten of andere personen die betrokken zijn bij het handhaven van de orde. Dit zal een gevolg zijn van de jarenlange angst voor de ETA. Maar ook de gezichten van kinderen worden op het Spaanse journaal vrijwel nooit herkenbaaar in beeld gebracht. Net als die van de leden van de veiligheidsdiensten worden hun gezichten opzettelijk vaag gemaakt. Het zal uit angst zijn voor manipulatie van de beelden door pedofielen dat de kinderen op de nieuwsbulletins deze digitale boerka’s dragen.

Degenen die het minst hun gezichten tonen op de televisie zijn toch wel de heren en dames politici. Letterlijk gesproken zien we ze veel, natuurlijk: hun lachende gezichten bij conferenties, hun quasiboze gezichten als ze proberen de andere partij de schuld van alle problemen te geven en, steeds vaker, hun gezichten achter een zonnebril als ze als verdachte van corruptie een gerechtsgebouw betreden of verlaten. Maar hun ware gezicht tonen ze niet. De publieke omroep in Spanje is strak in handen van de regerende partij. Dat is waarschijnlijk de reden dat mijn favoriete soapserie van de publieke zender verwijderd is (maar wel te zien bij een commerciële zender); te links bevonden door de regerende Partido Popular. Sowieso is er in Spanje veel minder sprake van een televisiecultuur waarbij aan de politici directe, onverwachte vragen worden gesteld. Je ziet de politici nooit peentjes zweten, zoals je dat in sommige Nederlandse actualiteiten- en praatprogramma’s soms het geval is. Als er een persoonlijk interview wordt uitgezonden, met Rajoy bijvoorbeeld, is duidelijk te merken dat de vragen van tevoren zijn ingezien en dat er overleg is geweest over de thema’s. .

Eén van de allerschandelijkste voorbeelden van kritiekloze journalistiek zag ik eind februari in het programma Informe Semanal van de publieke omroep. Het ging over een partijcongres van de Partido Popular als voorbereiding voor de komende Europese verkiezingen. De leiders van de Partido Popular konden ongebreideld hun zegje doen, wat op zich natuurlijk niet erg is. Maar het ontbrak volkomen aan kritische vragen. Vele (nationale) thema’s kwamen aan de orde, maar het woord ‘corruptie’ werd zelfs niet genoemd. Op zich een knappe prestatie. Het zag er allemaal uit als een propagandafilmpje van een politieke partij, maar dan gefinancierd met belastingcenten. Een grove vorm van corruptie, mijns inziens, waarvoor de verantwoordelijke politici door een kritische journalist aan de kaak zouden moeten worden gesteld. Maar de Spaanse politici zouden in een dergelijk programma nooit hun gezicht laten zien.

Kijk HIER voor het item van Informe Semanal (helaas niet ondertiteld)

Cristóbal Montoro, de Spaanse Minister van Financiën