Het land van ooit

Het is gezellig. De hapjes en drankjes staan op de tafel waaraan we straks uitgebreid gaan eten. Nu drinken we alvast de aperitiefjes en begroeten elkaar. Een oude bekende spreekt me aan. ‘Hé, wat leuk je te zien!’ zegt hij. ‘Hoe vind je het om weer even in Nederland terug te zijn?’ ‘Dat is altijd fijn,’ antwoord ik. Hij kijkt mij even weifelend aan. Ik herken die blik en denk te weten welk onderwerp hij gaat aansnijden. Bijna iedereen begint er hier immers over? En ja hoor. ‘Tja, maar je bent nu in het land van Geert Wilders, wie had dat ooit gedacht, niet?’ 

Hier in Nederland is het het gesprek van de dag, maar ook in Spanje was de verkiezingsoverwinning van Wilders groot nieuws. Ooit stond Nederland immers bekend als een progressief land, maar van dat beeld, dat al aan het verbrokkelen was tijdens de regeringen van Rutte, is na de laatste verkiezingsuitslag niets meer over. Nederland zou wel eens het nieuwe Hongarije of Polen van de Europese Unie kunnen worden.

Hoewel maar liefst zo’n 25% van de stemmen tijdens de laatste verkiezingen naar de extreemrechtse partij  van Geert Wilders ging, heb ik tot nu toe niemand van mijn Nederlandse kennissen horen zeggen tot deze groep te horen. Dat is niet vreemd. Je vrienden kies je immers uit. Of om het minder positief onder woorden te brengen: we leven nu eenmaal allemaal in een bubbel van ons eigen gelijk. Bovendien had extreemrechts in Amsterdam niet zoveel stemmen behaald. Deze electorale no pasarán was aan de ene kant een reden om trots te zijn op de stad waar ik de eerste 50 jaren van mijn leven heb gewoond. Maar aan de andere kant werd het gevoel versterkt dat er een onoverbrugbare kloof bestaat tussen links en rechts, tussen stad en platteland, tussen de havermelkdrinker en de vlesist, tussen de europeïst en de nationalist.

Het lijkt allemaal zo’n tijdsverspilling. Er zijn zoveel grote problemen die opgelost moeten worden: de klimaatverandering, de oorlogen, de ongelijke verdeling van de rijkdom en de uitstoot van schadelijke stoffen door industrie, landbouw en huishoudens. Hier zou zorgvuldig beleid moeten worden uitgestippeld waarbij zoveel mogelijk mensen betrokken worden. Schreeuwerige politiek gericht tegen de immigranten lost helemaal niets op.

Maar nu, tijdens dit kerstetentje, heb ik niet zoveel zin om over de politiek te praten. Ik proost met mijn gesprekspartner en zeg: ‘Wat mij betreft blijft Nederland een land waar ik me altijd thuis zal voelen.’ Terwijl ik van mijn wijn nip, hoop ik maar dat dat waar is.

Stem op mij!

Toen in 2018 de rechts-populistische partij Vox bij de verkiezingen van de deelstaat Andalusië voor het eerst een flink aantal zetels wist te bemachtigen, werd ik door Radio Bierzo, waar ik af en toe wat Opiniones de un guiri* mag spuien, gevraagd om daar mijn licht over te laten schijnen. Zo droevig is het al gesteld met het imago van Nederland in het buitenland. Zou je vroeger gevraagd worden voor een gesprek over het droogleggen van polders, het gedoogbeleid van softdrugs of de fiets als alternatief vervoersmiddel, tegenwoordig word je als Nederlander gezien als iemand die wel verstand moet hebben van extreemrechtse bewegingen.

In Nederland hebben we inderdaad al wat langer te maken met diverse rechts-populistische partijen, terwijl het in de huidige Spaanse democratie een nieuw verschijnsel is. Maar zie, sinds kort is Vox niet meer weg te denken uit de Spaanse politiek. Het lijkt vooral het Catalaanse separatisme te zijn dat de partij in zo korte tijd populair heeft gemaakt. Het Spanje van de vlaggen, wordt de aanhang van de nationalistische partijen wel genoemd. Ook hier in Ponferrada hangen her en der nog steeds wat verbleekte Spaanse vlaggen uit de ramen, die daar werden opgehangen toen in Catalonië het referendum over de onafhankelijkheid werd georganiseerd.

De rechtspopulisten van Vox hebben programmatisch veel gemeen met de Nederlandse populisten van Wilders en Baudet. Ook hier in Spanje richten zij zich tegen immigratie, een verenigd Europa en ‘de elite’, en beweren ze namens ‘het volk’ te spreken. Maar terwijl de Nederlandse populistische partijen niet religieus zijn, is Vox katholiek te noemen. Zo is de partij erg gekant tegen de vrouwenbewegingen en de LGTB-bewegingen, dit in tegenstelling tot de Nederlandse populisten, die meestal, hoewel misschien knarsetandend, de rechten van de vrouwen en homo’s verdedigen. Zij zien in het oprukkende islamisme immers het grootste gevaar voor de Nederlandse samenleving en kunnen het zich derhalve niet veroorloven over vrouwenemancipatie en homoacceptatie dezelfde meningen te verkondigen als de imams in de moskeeën.

Een voorbeeld van het verschil tussen de rechtspopulisten in beide landen is de laatste rel hier in Spanje. Vox wil in de deelstaten waar de regering afhankelijk is van hun steun een pin parental invoeren: een mogelijkheid voor ouders om hun kinderen de toegang te ontzeggen tot bepaalde lessen waarin homoseksualiteit of vrouwenemancipatie behandeld worden. In Nederland zouden het, behalve enkele streng-christelijke ouders, vooral de belijdende moslims zijn die zo’n ouderpin zouden toejuichen. En dus lijkt het mij sterk dat de Baudet of Wilders er een voorstander van zouden zijn.

Overigens zie ik nog een grappige overeenkomst tussen Wilders en één van de leiders van Vox, Ortega Smith. Aan hun moederszijde lijken zij voorouders te hebben die behoren tot de groepen die zij het meest bestrijden. Wilders staat bekend om zijn blondeerde haren. Zonder deze zou hij er misschien, zoals zijn moeder, licht Indisch uitzien, wat iemand die voortdurend ageert tegen immigratie wellicht minder zou uitkomen. En waarschijnlijk zijn er bij zijn voorvaderen moslims te vinden; Indonesië is immers het land met de meeste moslims ter wereld.

Bij Ortega Smith valt zijn Engelse tweede achternaam op (oftewel die van zijn moeder). En juist hij verzet zich enorm tegen de Engelse aanwezigheid in Gibraltar, waar hij ooit een trotse Spaanse vlag plantte. En wat te denken van de tweet over de Falklandoorlog, waarin hij de Argentijnse militairen helden noemt die zich toen verzetten tegen de Engelse invasie (zie helemaal onderaan). Zou zijn anti-Engelse sentiment iets te maken kunnen hebben met plagerijen op school over zijn achternaam en zijn buitenlandse uiterlijk? Hij ziet er met zijn lange lijf nog meer guiri uit dan ik. Sterker nog, vergeleken met hem ben ik een Andalusische flamencodanser.

Iemand met een Engelse achternaam die zich verzet tegen de Britten, iemand van Indonesische afkomst die zich verzet tegen moslims; ik denk dat ik een partij ga oprichten die zich richt tegen kale oude mannen. De kaste van de kalen is de oorzaak van alle problemen! Stem op mij!

*guiri: typische toerist, het liefst met door de zon verbrand voorhoofd.

De tweet van Mr Ortega Smith

'In de zaal van de helden van de Falklandeilanden (Malvinas) van het wapenmuseum in Buenos Aires. Eer en glorie voor degenen die streden om het vaderland te beschermen tegen de Engelse invasie.'

Hoogmoed voor de val

Emigreren is niet meer wat het geweest is. Dankzij internet kan ik de Nederlandse kranten lezen, televisieprogramma´s zien, de top-2000 beluisteren, videochatten, mailen, kortom, ik ben meestal vrij goed op de hoogte van wat er allemaal in Nederland gebeurt en dat zonder schotel aan de gevel. Maar afgelopen weekeinde was ik even niet online. We waren dat weekeinde met de schoonouders op visite bij de schoonzus in een piepklein dorpje bij Salamanca. Op zondagochtend gingen we met z´n tweetjes naar het stadje Alba de Tormes, waar ooit de beruchte Hertog van Alva (Duque de Alba) leefde. Daar kochten we lekker vers brood en El País. En natuurlijk namen we in een bar een aperitiefje. We zaten heerlijk aan een tafeltje met ons drankje en een hapje en bladerden elk in een katern van de dikke zondagskrant. Ik gaf een klein kreet je van vreugde. Enkele mannen keken even verstoord om van de televisie waar een formule-1-race op werd uitgezonden. ‘¿Heeft Mourinho ontslag genomen?’ vroeg Ana. ‘Beter nog’, antwoordde ik, de Nederlandse regering is gevallen!’ Enthousiast las ik haar de kop van het artikel in El País voor. ‘¿En is dat goed nieuws?’ vroeg ze.

‘Ja, ik heb me geschaamd voor dit kabinet. Een minderheidsregering van christendemocraten en liberalen, gedoogd door populisten. Wie heeft dat bedacht? Best goed hoor, dat de ontevredenheid met de multiculturele samenleving een stem in het parlement heeft, maar om nou helemaal van die ontevredenen afhankelijk te worden lijkt me een minder goed plan. Het ging soms ook wel een beetje ver. Oorlog met de islam, was de maatschappelijke analyse van Wilders. Daar hoor je hem overigens niet meer over. Is die oorlog dan opeens voorbij of was het een lege slogan? Wat ik ook altijd zo gek vind is dat de aanhang van dit soort partijen altijd verbonden worden met ‘ het volk’. Eén van de meest misbruikte woorden uit de geschiedenis. Waarom behoren de redelijke mensen niet het volk? De meerderheid moet toch zeker niets hebben van die extremistische moslimhaat?

Maar ook de zelfingenomenheid die Nederland binnen Europa uitstraalde begon me meer en meer tegen te staan. Dat men dingen zei als: ‘Eindelijk heeft de Griekse regering een groot aantal ambtenaren ontslagen.’ Ik weet dat de Griekse regeringen veel zaken fout hebben gedaan, maar dat is nog geen reden om blij te zijn met het ontslag van mensen die daar niets aan kunnen doen. Het verbaasde me ook niets dat de recessie in Nederland bij vele Europeanen een soort leedvermaak opriep. Opeens bleek het voor het rijke Nederland heel moeilijk om te bezuinigen, terwijl dat eerder van  andere landen op pedante wijze werd geëist.

Laten we hopen dat Nederland een redelijk, sociaaldenkend, pro-Europees, realistisch kabinet krijgt, dat niet alleen wil bezuinigen maar ook hervormen en stimuleren. Want wat er in West-Europa na de tweede wereldoorlog is gebeurd is vrij uniek. Nog nooit is het algemene welstandsniveau ergens zo hoog geweest, en dat zonder dat er vrijheden voor hoefden te worden opgegeven. Het is alles waard om het systeem van beteugeld kapitalisme in stand proberen te houden, al was het alleen maar omdat je vanuit de betrekkelijke welstand ruimte overhoudt om na te denken over de toekomst; het milieu; de eindigheid van de natuurlijke bronnen. Dat doe je echt niet als je niet genoeg te eten hebt. Dat unieke Europese project moet gered worden. Want de radicalen van links en rechts komen al uit hun donkere holen te voorschijn om hun oplossingen te bieden voor de crisis, hetgeen in de geschiedenis altijd heeft geleid tot dictatuur en oorlog.’

Even nam ik een pauze voor een slokje wijn. ‘Ik heb hier het katern met de sportverslagen; zullen we ruilen?´vroeg Ana. Gretig stemde ik in en begon het verslag te lezen van de wedstrijd van Barcelona tegen Real Madrid van de avond ervoor, terwijl op de achtergrond het geraas klonk van de racewagens op de televisie.

Arrogante Hollander bij Kasteel van de Hertog van Alva

Kiezen

Tijdens de landelijke verkiezingen van Spanje op 20 november was ik in Nederland om te werken. Als tijdelijke remigrant, zeg maar. Nou heb ik aan die verkiezingen weinig gemist. Ik mocht als buitenlander toch niet stemmen. En bovendien zou het best moeilijk zijn om mijn stem te bepalen. Het was al ver van te voren bekend dat de regerende partij, de PSOE, een grote nederlaag zou lijden. De vraag was alleen of de rechts-conservatieve partij, de PP, een absolute meerderheid zou behalen. Nou, dat is dus wel gebeurd. Voor een buitenstaander lijkt het een vorm van masochisme dat zoveel mensen volkomen vrijwillig op een partij stemmen die in zoveel corruptieschandalen is verwikkeld. Misschien zijn de Spanjaarden cynisch geworden. Het maakt toch niet uit op welke partij je stemt, de corruptie krijg je er gratis bij. Hoewel, gratis? Volgens mij is de belangenverstrengeling van corrupte politici, louche ondernemers en lokale banken in handen van diezelfde politici (de cajas de ahorros) één van de belangrijkste oorzaken van het imploderen van de Spaanse economie.

Nog wel heb ik in Spanje het debat op de televisie gezien tussen de lijsttrekker van de PSOE (Rubalcaba) en de PP (Rajoy). Veel onderwerpen kwamen aan bod: de halfslachtige politiek van de PSOE voor en tijdens de crisis, het gebrek aan programma van de PP.  Maar het woord corruptie of vriendjespolitiek werd niet één keer geuit. En niet zonder reden. Dat zou alleen maar leiden tot wederzijdse verwijten en het opnoemen van alle schandalen waarin beide partijen betrokken zijn. En wellicht dat dan veel mensen zouden denken: verrek, die twee hebben gelijk, ik stem dus maar op een andere partij dan die eeuwige PP en PSOE.

Maar in Spanje telt niet elke stem even zwaar mee. Er bestaat een districtenstelsel. Dat betekent dat de partijen die veel stemmen behalen in een regio naar verhouding meer zetels krijgen dan de kleine partijen. Dit systeem is in het voordeel van enkele grote regionale partijen, zoals de Baskische PNV en Amaiur, en de Catalaanse CiU, en bovendien in het voordeel van de beide grote landelijke partijen. Die zullen daardoor niet snel geneigd zijn dit kiesstelsel te wijzigen. Veel mensen stemmen dan maar op de grote partij die het dichtst bij hun politieke voorkeur staat.

Zo blijft de hegemonie van de twee grote partijen in stand. En blijven ze de overheidsbaantjes verdelen als ze aan de macht zijn. In Spanje zijn zelfs rechters politiek verbonden met één van de partijen. Laatst zaten we lekker te eten in een Parador in la Sierra de Gredos,  toen mij werd verteld dat de Paradores (hotel/restaurants in historische gebouwen in heel Spanje) staatsbezit zijn, en dat nu een studievriend van Zapatero de directeur is van de Paradores. Ik had gelijk geen trek meer. 

En hoe is het in Nederland met de politiek gesteld? Er zijn veel partijen met zeer diverse standpunten: rechts, links, progressief, conservatief, internationaal georiënteerd of protectionistisch. Een uitgebreide keus. Dat is een voordeel. Daardoor duren coalitiebesprekingen soms erg lang. Minimaal drie partijen zijn er nodig voor een meerderheid in het parlement. Er zijn ook wel eigenaardige partijen bij, zoals de Partij van de Dieren. De Partij van de Vrijheid is zelfs één van de grotere partijen. En dat met ideeën zoals het invoeren van een speciale belasting op het dragen van hoofddoekjes en het verbieden van hoofddoekjes in het openbaar vervoer. Dat lijkt toch op het zoveel mogelijk treiteren van een bepaalde bevolkingsgroep. Om je  rot te schamen dat de huidige regeringscoalitie van zo´n partij afhankelijk is. Bijna genoeg reden om het Nederlanderschap op te geven.

Ik heb  een voorstel aan de PSOE of de PP. Als één van deze twee partijen nou eens komt met een daadwerkelijk hervormingsprogramma: een herziening van het kiesrecht zodat iedere stem even veel meetelt, een van de politiek onafhankelijke rechterlijke macht, zerotolerantie ten opzichte van corruptie, clientelisme en vriendjespolitiek, nou, dan laat ik me tot Spanjaard nationaliseren om op die partij te kunnen stemmen. Afgesproken?